“GENOCID U BOSNI I HERCEGOVINI -
POSLJEDICE PRESUDE MEĐUNARODNOG
SUDA PRAVDE”

Sarajevo, 27. juli 2009.

U Potočarima je 10. i 11. jula 2009, u organizaciji Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu, održana Međunarodna naučna konferencija “GENOCID U BOSNI I HERCEGOVINI - POSLJEDICE PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE”. Na Konferenciji je učestvovalo 76 učesnika (iz Bosne i Hercegovine i inostranstva), od kojih je 68 saopštilo rezultate istraživanja:

- Prof. dr. Muhamed Filipović, akademik (ANUBIH, Sarajevo), STRATEŠKO-POLITIČKI RAZLOZI PROMJENE ODNOSA MEĐUNARODNE ZAJEDNICE PREMA ČINU AGRESIJE, MASOVNIH RATNIH ZLOČINA I GENOCIDA U SLUČAJU TRETMANA NACISTIČKIH I ZLOČINA AGRESORA NA BOSNU I HERCEGOVINU (uvodno izlaganje) ;
- Prof. dr. Omer Ibrahimagić (Univerzitet u Sarajevu), PRESUDOM MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE O IZVRŠENOM GENOCIDU U SREBRENICI DELEGITIMIRANA JE RS KAO ZASEBAN ENTITET BIH;
- Prof. dr. Ćazim Sadiković (Univerzitet u Sarajevu), MEĐUNARODNOPRAVNI ASPEKTI GENOCIDA U BOSNI I HERCEGOVINI;
- Prof. dr. Kasim Trnka (Univerzitet u Tuzli), SANKCIONIRANJE NEGIRANJA ZLOČINA GENOCIDA;
- Prof. dr. Sakib Softić (Fakultet kriminalističkih nauka, Sarajevo), PRAVNE POSLJEDICE PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE ZBOG KRŠENJA KONVENCIJE O GENOCIDU;
- Dr. Zijad Hasić (Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH), MEĐUNARODNO PRAVNI ASPEKT PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE O GENOCIDU;
- Prof. dr. Smail Čekić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), PRAKSA MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE – PRAVNA ILI POLITIČKA? – PREDMET: BOSNA I HERCEGOVINA PROTIV SRBIJE I CRNE GORE;
- Dr. Carlo Gerardo Pinetti (Univerzitet u Edinburghu), PONOVNO MIŠLJENJE O ZNAČENJU GENOCIDA : RAT, POLITIKA I ANALOGIJSKA REFLEKSIJA;
- Amir Ahmić (Oficir za vezu sa ICTY), MEĐUNARODNI SUD PRAVDE- POGREŠNA KOPIJA ICTY-a;
- Dr. Jean-Claude Metraux (Pedopsychiatre FMH, Lausanne), PRESUDA I KOLEKTIVNO ŽALOVANJE;
- Mr. Enis Omerović (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), NAMJERA ZA GENOCID U BIH;
- Prof. dr. Ismet Dizdarević (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), PSIHOLOŠKI INDIKATORI POSTOJANJA SPECIFIČNE NAMJERE ZA ZLOČIN GENOCIDA;
- Mr. Maja Sahadžić (Pravni fakultet, Zenica), RAZMATRANJE PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE U SPORU KOJI SE ODNOSI NA PRIMJENU KONVENCIJE O SPREČAVANJU I KAŽNJAVANJU ZLOČINA GENOCIDA (BIH PROTIV SRBIJE I CRNE GORE): ZNAČAJ MIŠLJENJA MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE;
- Šejla Haračić (Pravni fakultet Zenica), PRESUDA MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE: PRECEDENT BUDUĆIM SPOROVIMA O ODGOVORNOSTI DRŽAVE ZA GENOCID;
- Muhamed Mujakić (Udruženje mladih pravnika u BiH Sarajevo), PRESUDA PO TUŽBI BIH PROTIV SCG U SVJETLU NAČELA PRED MEĐUNARODNIM SUDOM PRAVDE;
- Ibro Bulić (Tužilaštvo BiH Sarajevo), PRAKSA SUDA I TUŽITELJSTVA BIH U PROCESUIRANJU UČINILACA GENOCIDA U SIGURNOJ ZONI UN-SREBRENICA 1995;
- Mr. Sabina Subašić-Galijatović (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), TRETMAN DOKAZA U MEĐUNARODNOM SUDSTVU ZA ZLOČIN GENOCIDA: INTERESI DRŽAVA IZNAD PRAVA ŽRTAVA;
- Prof. dr. Samir Arnautović (Univerzitet u Sarajevu), POLITIČKO-KULTUROLOŠKI ASPEKTI PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE;
- Doc. dr. Selmo Cikotić (Ministarstvo oružanih snaga BiH), SIGURNOSNE IMPLIKACIJE PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE;
- Dr. Izet Šabotić (Arhiv Tuzlanskog kantona), HISTORIOGRAFSKE KARAKTERISTIKE I POSEBNOSTI PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE U TUŽBI REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE PROTIV SRBIJE I CRNE GORE;
- Dr. Safet Bandžović (Institut za istoriju, Sarajevo), POLITIČKI INTERESNI REALIZAM I DOMETI MEĐUNARODNOG PRAVA;
- Doc. dr. Hajriz Bećirović (Parlament Federacije BiH Sarajevo), DRŽAVA KAO SUBJEKT GENOCIDA;
- Prof. dr. Adib Đozić (Univerzitet u Tuzli), POTREBA REDEFINIRANJA ZLOČINA GENOCIDA U SAVREMENOJ ZNANSTVENOJ TEORIJI;
- Mr. Bakir Alispahić, TERORIZAM I GENOCID;
- Florence Hartmann (Pariz), FAZE GENOCIDA;
- Prof. dr. David Pettigrew (Državni univerzitet Southern Connecticut), GEOGRAFIJA GENOCIDA U ISTOČNOJ BOSNI;
- Diana Wallis, potpredsjednica Evropskog parlamenta- prigodno obraćanje učesnicima Konferencije;
- Prof. dr. Faruk Čaklovica (Univerzitet u Sarajevu), 1479 DANA OPSADE UNIVERZITETA U SARAJEVU;
- Prof. dr. Jusuf Žiga (Fakultet političkih nauka, Sarajevo), RAZNOVRSNE DIMENZIJE GENOCIDA NAD BOŠNJACIMA U SIGURNOJ ZONI UN-a SREBRENICA;
- Mr. Muharem Kreso (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i među-narodnog prava Univerziteta u Sarajevu), AKTIVNA BORBENA DEJSTVA OKO ENKLAVA PODRINJA;
- Mr. Mesud Šadinlija (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), SMANJENJE I RAZORUŽANJE TERITORIJALNE ODBRANE REPUBLIKE BOSNE I HRECEGOVINE – ASPEKTI PRIPREME AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU;
- Mr. Sabahudin Šarić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), VELIKOSRPSKA GENOCIDNA IDEOLOGIJA;
- Osman Selak (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), UČEŠĆE JNA U AGRESIJI NA BOSNU I HERCEGOVINU;
- Meldijana Arnaut (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), MEDIJI U FUNKCIJI REALIZACIJE GENOCIDA U BOSNI;
- Mr. Velid Šabić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), GENOCID U SREDNJEM PODRINJU 1992-1995;
- Dr. Bećir Macić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), GENOCID U SREBRENICI DO 1995;
- Merisa Karović i Ešref Aličković (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), GENOCID U VLASENICI 1992-1995;
- Amor Mašović (Institut za nestale osobe, Sarajevo), MASOVNE GROBNICE U BOSNI I HERCEGOVINI 1992-1995;
- Mujo Kafedžič (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), MASOVNE GROBNICE NA PODRUČJU OPŠTINE FOČA;
- Senad Omerika (Udruženje ”Povratkom za Bosnu i Hercegovinu” Nevesinje), GENOCID NA PODRUČJU NEVESINJA;
- Mr. Husein Omerović (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), ZLOČIN GENOCIDA NA PODRUČJU OPĆINE BRČKO 1992-1995;
- Jasmin Odobašić (Institut za nestale osobe, Sarajevo), GENOCID U BOSANSKOJ KRAJINI 1992;
- Salko Gušić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), UČEŠĆE MUP-a REPUBLIKE SRPSKE U GENOCIDU U SREBRENICI JULA 1995;
- Zilha Mastalić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), GENOCID NAD DJECOM U SIGURNOJ ZONI UN-a SREBRENICA JULA 1995;
- Avdo Huseinović (Udruženje „Haber”), DESETI DIVERZANTSKI ODRED – EGZEKUTOR SREBRENIČKIH BOŠNJAKA;
- Prof. dr. Faruk Dalagija (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), UPOTREBA BOJNIH OTROVA U TOKU AGRESIJE NA RBIH;
- Prof. dr. Azem Kožar (Univerzitet u Tuzli), KULTUROCID U FUNKCIJI GENOCIDNE STRATEGIJE AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU 1992.-1995;
- Mr. Muharem Omerdić (Rijaset Islamske zajednice u BiH), DEVASTACIJA DŽEMATA, RUŠENJE DŽAMIJA I UBISTVA IMAMA U SREBRENICI 1992-1995;
- Doc. dr. Rasim Muratović (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), UNIŠTAVANJE HISTORIJSKIH, KULTURNIH I VJERSKIH OBJEKATA ISLAMSKE ARHITEKTURE U VRIJEME AGRESIJE NA RBIH 1992-1995;
- Dr. sci. med. Nermin Sarajlić (Institut za forenzičku medicinu i forenzičku toksiko-logiju, Medicinski fakultet, Sarajevo), EKSPERTIZA POVREDA I UZROKA SMRTI KOD ŽRTAVA EKSHUMIRANIH IZ MASOVNIH GROBNICA;
- Luise Lambrichs (Pariz), GENOCID, NEGIRANJE I PONAVLJANJE: ODGOVORNOSTI MEĐUNARODNE PRAVDE GLEDE BUDUĆNOSTI I MIRA;
- Dr. Janja Beč-Neumann (Inter-Univerzitetski Centar Dubrovnik), PORICANJE GENOCIDA KAO POSLJEDNJA FAZA GENOCIDA IZ PERSPEKTIVE BYSTANDERA/POSMATRAČA PO MODELU DAN BAR-ON-A;
- Dr. Selma Leydesdorff (Fakultet humanističkih nauka Amsterdam), KAKO ĆEMO SE SJEĆATI SREBRENICE? ORALNA HISTORIJA I ŽIVOTNE PRIČE PREMA SUDSKOM SAZNANJU;
- Jelko Kacin (Europski parlament), ZNAČAJ REZOLUCIJE EVROPSKOG PARLAMENTA O SREBRENICI ZA DRŽAVE ČLANICE EU I DRŽAVE ZAPADNOG BALKANA;
- Prof. dr. Ron Adams i Mr. Hariz Halilović (Univerzitet u Melbourneu), SJEĆANJE NA GENOCID U KLOTJEVCU;
- Baronesa Sayeeda Warsi (članica Britanskog parlamenta, London), PRAVDA NAKON GENOCIDA : BOSNA I HERCEGOVINA U EVROPI;
- Prof. dr. Dževad Termiz (Fakultet političkih nauka, Sarajevo), KONCEPTUALIZACIJA NAUČNOG ISTRAŽIVANJA GENOCIDA;
- Prof. dr. Muhamed Šestanović (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), MENTALNE POVREDE ŽRTAVA GENOCIDA NAD BOŠNJACIMA U BOSNI I HERCEGOVINI;
- Dr. Slobodan Pavlović (Privatna ordinacija za kliničku i industrijsku psihologiju Tuzla), PSIHIČKI POREMEĆAJ KAO REZULTAT GENOCIDA U BOSNI I HERCEGOVINI;
- Prim. dr. sci. Ismet Suljević i drugi (Klinički centar Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo), NEKE SOCIJALNO-MEDICINSKE POSLJEDICE GENOCIDA POČINJENOG OD STRANE AGRESORA U SARAJEVU 1992.-1995;
- Mr. Faid Hećo (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), PORICANJE ZLOČINA GENOCIDA U BIH;
- Dr. Hakija Đozić (Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu), ZLOČINCIMA AMNESTIJA I OPLJAČKANA IMOVINA – A PREŽIVJELE ŽRTVE NISU DOBILE SATISFAKCIJU;
- Doc. dr. Fahira Fejzić-Čengić (Fakultet političkih nauka, Sarajevo), DA ZLOČIN NE POSTANE OTRCANA FRAZA;
- Zijad Bećirović (Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije Ljubljana), DA LI ŽIVIMO SA ZLOČINCIMA;
- Mr. Dževad Mahmutović - Mr. Nermin Lapendić (Tuzla), GENOCID KAO POJAVNI OBLIK ORGANIZIRANOG KRIMINALA SA OSVRTOM NA BOSNU I HERCEGOVINU - ARGUMENTI “ZA” I “PROTIV”; br>- Hasan Nuhanović (Srebrenica), Uloga UNPROFOR-a/HOLANDSKOG BATALJONA U DOGAĐAJIMA U POTOČARIMA OD 11. DO 21. JULA 1995;
- Mr. Šemso Osmanović (Srebrenica), MEĐUNARODNA ZAJEDNICA I GENOCID U SREBRENICI 1992-1995;
- Mesud Hero (Historijski muzej BiH, Sarajevo), SADRŽAJ I FUNKCIJA MEMORIJALNOG CENTRA.

Naučna rasprava je bila grupisana i sistematizovana u tri posebne i međusobno povezane tematske cjeline: I. PRESUDA MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE: BOSNA I HERCEGOVINA PROTIV SRBIJE I CRNE GORE (26. FEBRUAR 2007) I NJENE IMPLIKACIJE II. PLANIRANJE, PRIPREMANJE, ORGANIZOVANJE I IZVOĐENJE AGRESIJE I GENOCIDA U REPUBLICI BOSNI I HERCEGOVINI III. PORICANJE GENOCIDA I SJEĆANJE NA GENOCID Konferencija se bavila:
- aktuelnim pitanjima savremenih naučnih istraživanja genocida u Bosni i Hercegovini na kraju XX stoljeća;
- tretmanom bitnih aspekata i dimenzija genocida i drugih oblika zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava na teritoriji (cijele) Bosne i Hercegovine, sa posebnim akcentom na Presudu Međunarodnog suda pravde i njene implikacije.

Učesnici Konferencije(struktura učesnika od historičara do psihologa) prijavili su i saopštili raznorodne i raznovrsne teme teorijskog i empirijskog karaktera, koje su naučno i stručno zasnovane i naučno argumentovane. Posebnu pažnju zavređuje činjenica učešća i veoma uspješnih saopštenja mlađih kolega. Konferencija je ukazala na ozbiljne historijske, političke, pravne, kulturne, bezbjedonosno-sigurnosne i druge implikacije (u Bosni i Hercegovini i šire) Presude Međunarodnog suda pravde u Predmetu: Bosna i Hercegovina protiv Srbije i Crne Gore, koja, prema nepodijeljenom mišljenju svih učesnika, daje jednu vrlo ozbiljnu poruku, a to je: da slabi i nejaki, odnosno mali narodi, ne mogu očekivati ista prava i slobode kao veliki i jaki u Evropi i svijetu u XXI stoljeću. Takva demokratija je velika farsa i zabluda. To je očigledno sredstvo u rukama moćnih za uništavanje, manipulisanje, ugnjetavanje i ponižavanje malih i slabih naroda, što, nažalost, vodi njihovom nestanku. Sve priče o kulturnim i civilizacijskim tekovinama oko i u Evropi nakon genocida u Bosni na kraju XX stoljeća postaju potpuno suvišne i nepotrebne.

Nažalost, Bosna i Hercegovina i njena sigurna zona Ujedinjenih nacija Srebrenica su simboli stradanja narodâ zbog njihove nacionalne, etničke i vjerske pripadnosti i osvajanja tuđih teritorija (lebensraum), ali i paradigmatični primjer antifašističkog otpora i odbrane Evrope od najtežeg zla koje poznaje čovječanstvo - zločina genocida, posebno na kraju XX stoljeća, kada je Evropa ostala nijema na pozive brojnih nemoćnih ljudskih bića za spas, a svijet, naročito vlade velikih zapadnih zemalja, zauzeo neutralan, ravnodušan, pasivan i licemjeran stav prema žrtvama, lišavajući ih legitimnih prava na odbranu biološkog opstanka.

U Bosni i Hercegovini je na kraju XX stoljeća nad Bošnjacima izvršen genocid zbog njihove nacionalne, etničke i vjerske pripadnosti i zauzimanja njihovog životnog prostora. Genocid je, prema velikosrpskom projektu fašističkog karaktera i sa genocidnom namjerom da se unište Bošnjaci kao nacionalna, etnička i vjerska grupa, izvršen radi “rješavanja muslimanskog pitanja” i širenja srpskog lebensrauma, pri čemu je Bošnjake trebalo istrijebiti i zauzeti njihov životni prostor koji bi bio obuhvaćen etnički čistom srpskom državom. Dakle, genocid je pokrenut iz istih razloga koje je Hitler naveo u svom govoru gaulajterima Trećeg rajha 1937. godine.

Ova je Konferencija održana na jednom od mjesta zločina genocida, te je ona, pored ostalog, zajedno sa preživjelim žrtvama genocida, na Evropski dan sjećanja na genocid u sigurnoj zoni UN-a Srebrenici, digla glas protiv genocida i uputila poruku najutjecajnijim političarima svijeta, kako bi spasili savremeno čovječanstvo i civilizaciju, očuvali najviše ljudske vrijednosti, ljudska prava i živote i malih, slabih i nemoćnih.

Učešće na Konferenciji potpredsjednice Evropskog parlamenta, Gospođe Wallis, i člana Evropskog parlamenta, Gospodina Kacina, kao i Baronese Warsi, članice Britanskog parlamenta, izrazili su pozitivna očekivanja u odnosu na zahtjeve i poruke učesnika Konferencije i žrtava genocida.

Učesnici Konferencije se nadaju da će sadašnje i buduće generacije iz svih dosadašnjih zločina genocida konačno, u interesu budućnosti savremenog čovječanstva i civilizacije, izvući historijsku pouku o potrebi jačanja, razvijanja i ujedinjavanja svih antifašističkih snaga, bez obzira na nacionalnu, etničku, rasnu, vjersku, ideološku ili političku pripadnost i opredijeljenost, u strategiji sprečavanja i kažnjavanja zločina genocida. U toj izuzetno značajnoj aktivnosti posebnu ulogu, između ostalih, imaju istraživači i sve preživjele žrtve genocida.

Učesnici – istraživači Konferencije su potpuno saglasni sa ocjenom da samo naučnoistraživačka saznanja mogu biti trajna osnova razvijanja naših sposobnosti u pravovremenom otkrivanju, identifikovanju, sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida, u čemu i istraživači holokausta, genocida i drugih oblika zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava imaju historijsku ulogu i odgovornost. Obaveza je istraživača, kako to piše nobelovac Eli Vizel, da govore u ime žrtava, podsjećaju na njihove patnje i suze i potiskuju strah od zaborava. Istraživači imaju profesionalnu odgovornost i dovoljno moralne hrabrosti u istraživanju i saopćavanju javnosti naučne istine o genocidu.

I ova konferencija, a posebno učešće istraživača holokausta, genocida i drugih oblika zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava u obilježavanju 14. godišnjice genocida nad Muslimanima Bosne i Hercegovine u sigurnoj zoni Ujedinjenih nacija Srebrenica jula 1995. (Međunarodni sud pravde, Presuda, 26. februar 2007, paragrafi 297 i dr.), pokazuju opredijeljenost svjetske zajednice istraživača genocida na trajnu opomenu na najteži oblik zločina, koji je u svim periodima historije čovječanstvu nanio velike gubitke, a u cilju oslobađanja čovječanstva od genocida.
Na Konferenciji su prikazana i dva dokumentarna filma (“ISTINA O STRADANJIMA NA TERITORIJI NEVESINJA 1992. GODINE” i “GEOGRAFIJA GENOCIDA U ISTOČNOJ BOSNI”) i otvorena privremena muzejska izložbena postavka “GENOCID U SIGURNOJ ZONI UN-A SREBRENICA, JULA 1995.”

Učesnici Konferencije su konsenzusom zaključili da se predsjedniku ICTY-a, Patricku Robinsonu, uputi zahtjev da ukine mjere zaštite na dokumenta Vrhovnog savjeta odbrane Savezne Republike Jugoslavije. S tim u vezi, učesnici Konferencije od predsjednika Robinsona “očekuju i traže:

1. da Predsjednik P. Robinsn pokrene postupak neovisne revizije donesenih odluka ICTY-a, kojima je (od 2003.) dostavljena dokumentacija od strane Srbije u Predmetu protiv Slobodana Miloševića zaštićena;
2. da Predsjednik ICTY-a P. Robinson ukine zaštitu dokumenata na osnovu kojih je optužena F. Hartman;
3. ukoliko se Predsjednik Tribunala ogluši na ove zahtijeve, udruženje žrtava rata iz Bosne i Hercegovine zatražiće od Glavnog tužioca S. Brameca da u ime žrtava genocida u Bosni i Hercegovini pokrene postupak neovisne revizije donesenih odluka ICTY-a”.

Nakon uspješno održanog prvog dana Konferencije, svi učesnici su posjetili nanu Fatu Orlović, pri čemu joj je, od strane rukovodstva Konferencije i Instituta, uručeno priznanje za poseban doprinos u borbi za ostvarivanje ljudskih prava i sloboda u procesu povratka prisilno protjeranih u ranija mjesta prebivališta. U toku drugog dana rada Konferenciji je prisustvovalo nekoliko stotina i hiljada preživjelih žrtava genocida, što je poseban kvalitet Konferencije i veliko zadovoljstvo svih učesnika. Na Konferenciji je, u okviru sve tri tematske cjeline, vođena vrlo živa, plodonosna i konstruktivna diskusija, koja je, uz podnesene referate i usmena saopštenja, obezbijedila bitne postavke, polazišta i pristup u izvođenju ocjena, sudova i zaključaka Konferencije.

Naučni referati i usmena saopštenja, predstavljeni na najvišem nivou i u skladu sa bitnim zahtjevima nauke i metodologije naučnih istraživanja, a atmosfera i ambijent u kojem je održana naučna Konferencija, dodatno su podsticajno djelovali, inspirisali i motivisali sve učesnike Konferencije da daju svoj puni doprinos njenom uspjehu. Tako se osnovano zaključuje da je to bila jedna od do sada najuspješnijih naučnih konferencija koje su održane u organizaciji Instituta, o čemu, pored ostalog, govore i ocjene (u pisanoj formi) pojedinih učesnika Konferencije iz inostranstva.